Eens gekozen blijft gekozen

Erfgenamen in een nalatenschap mogen in beginsel zelf beslissen of zij de erfenis aanvaarden of niet. Uitzonderingen zijn er ook, met name wanneer er erfgenamen zijn die niet het vrije beheer over hun vermogen hebben. Een erfgenaam kan ervoor kiezen de nalatenschap te aanvaarden of te verwerpen. De aanvaarding kent twee varianten. Bij een zuivere aanvaarding treedt de erfgenaam in alle rechten en plichten van de overledene en bij een beneficiaire aanvaarding treedt de erfgenaam alleen maar in de plichten, voor zover er rechten tegenover staan. Hij hoeft dus geen schulden van de erfenis uit zijn eigen vermogen te voldoen. De bescherming die de wet biedt maakt wel dat er aan de beneficiaire aanvaarding plichten zijn verbonden. De hoofdregel in dat kader is namelijk dat er vereffend moet worden. Dat houdt kort gezegd in dat er moet worden afgewikkeld op een manier die voor schuldeisers goed te controleren valt. Beneficiair aanvaarden wordt ook wel aanvaarden onder het voorrecht van boedelbeschrijving genoemd. Een groot misverstand is dat de keuze pas definitief wordt gemaakt nadat de boedelbeschrijving gereed is. Dat is dus niet juist. De eerder gedane keuze is in principe definitief. Wanneer iemand niet wil aanvaarden, ook niet beneficiair, dan kan hij de nalatenschap verwerpen. Hij wordt dan geacht nooit erfgenaam te zijn geweest. Hij treedt dan niet in de rechten en ook niet in de plichten van de overledene.

Een belangrijke hoofdregel is dat de keuze die men maakt als erfgenaam definitief is. De keuze is onherroepelijk en werkt terug tot aan het moment van overlijden. Op die hoofdregel bestaat een uitzondering die recent is vastgelegd in de wet. Die uitzondering maakt dat erfgenamen na een zuivere aanvaarding alsnog beneficiair kunnen aanvaarden. Dat mag echter alleen in zeer uitzonderlijke omstandigheden. Er moet dan, zeer kort gezegd, sprake zijn van onverwachte schulden die de erfgenaam ten tijde van zuivere aanvaarding niet kende en ook niet behoorde te kennen.

Maar hoe zit het nu als iemand een nalatenschap verwerpt, omdat hij denkt dat de nalatenschap per saldo negatief is, maar later blijkt dat die nalatenschap wel positief is? Is het dan mogelijk de verwerping om te zetten in een (beneficiaire) aanvaarding? Voor deze vraag zag de kantonrechter van de rechtbank Limburg zich recent gesteld. Het oordeel luidde dat dit niet mogelijk is. Hoewel de kantonrechter begrip had voor de a contrario redenering van de verwerpers, luidde het oordeel: Eens gekozen, blijft gekozen.

In voorkomende gevallen is het raadzaam tijdig informatie in te winnen bij een deskundige op het gebied van het erfrecht.

Mathieu Schipper