Geldt Coronacrisis als overmacht of onvoorziene omstandigheid?

Volgens premier Rutte is Corona de grootste crisis sinds de Tweede Wereldoorlog. De economische schade die ons land (en de wereld) als gevolg ervan zal hebben is nog niet te overzien. Om deze economische schade nu alvast in te dammen, heeft het kabinet alvast een set noodmaatregelen afgekondigd.

Maar hoe zit het in contractuele relaties tussen partijen? Denk aan huurders en verhuurders, leveranciers en afnemers, opdrachtgevers en opdrachtnemers. Wat als de huurder de huur niet meer op tijd kan betalen als gevolg van een inkomensval? Of als de leverancier zijn spullen niet tijdig kan leveren vanwege transportbeperkingen als gevolg van de maatregelen in verband met het Coronavirus. Kan dan een beroep worden gedaan op overmacht of op onvoorziene omstandigheden?

Overmacht

Als een partij tekort schiet in de nakoming van zijn verplichtingen, is hij schadeplichtig als de tekortkoming hem kan worden toegerekend. Als de tekortkoming hem echter niet kan worden toegerekend, omdat deze – kort samengevat – niet voor zijn rekening komt, dan kan sprake zijn van overmacht. Veel overeenkomsten en algemene voorwaarden bevatten een regeling over overmacht. Of het Coronavirus kan worden gekwalificeerd als overmacht, hangt voor een belangrijk deel van af van de formulering in de overeenkomst en/of de algemene voorwaarden. Zijn daarin bijvoorbeeld expliciet een epidemie en/of quarantainemaatregelen opgenomen, dan zal het Coronavirus al snel kwalificeren als overmacht.

Als geen aanknopingspunten te vinden zin in de overeenkomst en/of de algemene voorwaarden en/of geen sprake is van overmacht, kan mogelijk wel sprake zijn van een onvoorziene omstandigheid.

Onvoorziene omstandigheden

Van onvoorziene omstandigheden is sprake als zich na het sluiten van de overeenkomst omstandigheden voordoen waarmee partijen geen rekening hebben gehouden en als gevolg waarvan ongewijzigde instandhouding van de overeenkomst niet kan worden gevergd. Het kan daarbij slechts gaan om omstandigheden die bij de totstandkoming van de overeenkomst nog in de toekomst lagen. In geval van een geslaagd beroep op onvoorziene omstandigheden kan de overeenkomst worden gewijzigd of geheel of gedeeltelijk worden ontbonden.

Of sprake is van een onvoorziene omstandigheid geldt eveneens dat dit van geval tot geval beoordeeld zal moeten worden.

De rechtspraak

Uitgangspunt in de rechtspraak is dat een rechter zich bij de beoordeling van een beroep op onvoorziene omstandigheden terughoudend dient op te stellen. In principe geldt “contract is contract”. Slechts bij hoge uitzondering kan een contract wegens onvoorziene omstandigheden worden aangetast. Zo werd ook tijdens de kredietcrisis een beroep op onvoorziene omstandigheden zelden gehonoreerd omdat dit tot een normaal ondernemersrisico werd gezien.

Of het Coronavirus kan worden gekwalificeerd als een onvoorziene omstandigheid hangt weer af van alle omstandigheden van het geval.

Contractueel regelen?

Overigens is het ook mogelijk om een beroep op onvoorziene omstandigheden te verdisconteren in een overeenkomst. Indien partijen kiezen voor een risicoverdeling bij bepaalde onvoorziene omstandigheden, dan doen zij er goed aan om expliciet te benoemen welke omstandigheden zij voor ogen hebben, liefst aan de hand van concrete voorbeelden.

Astrid Lof

Schipper en Lof Advocaten Alkmaar (Oudorp)

Specialisten    in     arbeidsrecht    en     erfrecht