Wat is een legaat?

Via een testament kan aan iemand een specifiek vorderingsrecht worden toegekend. Dat wordt ook wel een legaat genoemd. In het testament dient duidelijk te zijn omschreven wat precies wordt gelegateerd. De persoon aan wie een legaat is toegekend, wordt legataris genoemd. Een legataris krijgt in de regel een bepaalde geldsom, een bepaald goed (bijvoorbeeld een sieraad of een schilderij) of een bepaald recht, zoals een recht op vruchtgebruik.

U heeft als legataris niet dezelfde rechten (en verplichtingen) als een erfgenaam. Als legataris krijgt u een vordering op de erfgenamen. Degene(n) op wie het legaat rust, alsmede de executeur, dient u op de hoogte te brengen van de omstandigheid dat ten behoeve van u een legaat is opgenomen. Het niet informeren kan verwijtbaar zijn. Zou u als gevolg daarvan schade lijden of hebben geleden, dan bestaat in voorkomende gevallen de mogelijkheid om die schade te verhalen.

Als legataris heeft u een bijzondere positie. Hoewel de wet ervan uit gaat dat een legaat wordt gewenst en om die reden is opgenomen dat een legaat wordt verkregen zonder dat aanvaarding nodig is, is aanvaarding (natuurlijk) niet verplicht. Zo lang u een legaat niet heeft aanvaard, heeft u de bevoegdheid om te verwerpen.

Bij zuivere aanvaarding zullen de erfgenamen het legaat in beginsel volledig moeten voldoen, ook als de nalatenschap ontoereikend is. Is sprake van beneficiaire aanvaarding, dan zal de nalatenschap moeten worden vereffend en zal het legaat slechts kunnen worden voldaan nadat alle (andere) schulden van de nalatenschap volledig zijn betaald. Een legataris heeft – met andere woorden – een achtergestelde vordering. Als de nalatenschap niet toereikend is om een legaat volledig uit te keren, dan kan het legaat worden verminderd. Vermindering geschiedt door het doen van een verklaring aan de legataris door de met het legaat belaste erfgenamen of door de langstlevende echtgenoot indien sprake is van een wettelijke verdeling.

Het komt in de praktijk wel eens voor dat een goed is gelegateerd dat ten tijde van het overlijden niet meer tot de nalatenschap behoort. Bijvoorbeeld omdat het eerder is verkocht, is weggeven of vergaan. In die gevallen dient het legaat als vervallen te worden beschouwd, tenzij uit het testament valt af te leiden dat erflater de beschikking niettemin heeft gewild. Dat kan tot de vreemde situatie leiden dat een erfgenaam wordt verplicht achter het specifieke goed aan te gaan om te bezien of en op welke wijze het alsnog aan de legataris kan worden afgegeven. De wet bepaalt (gelukkig) wel dat als de erfgenaam het goed niet, of slechts ten koste van een te grote opoffering, kan verschaffen, hij daartoe niet gehouden is. In plaats van de afgifte van het goed zelf, zal hij in dat geval echter wel gehouden zijn om de waarde van het goed aan de legataris uit te keren.

Als een legaat is opgenomen, dan kunnen er veel vragen ontstaan voor zowel de erfgenamen als de legataris(sen); Wat gebeurt er als de nalatenschap ontoereikend is, op welke wijze kan een legaat worden verminderd, is een erfgenaam in privé gehouden tot afgifte of vervangende vergoeding, wat gebeurt er als een goed niet meer tot de nalatenschap behoort, wat is een legaat tegen inbreng en welke rechten heeft een legataris als de erfgenamen niet bereid zijn om vrijwillig tot afgifte over te gaan?

Het is over het algemeen aan te raden u goed te laten informeren in het beginstadium, met name om discussies of ongenoegen in een later stadium zoveel als mogelijk te voorkomen of te beperken. Een notaris of een in het erfrecht gespecialiseerde advocaat zal u daarbij zo nodig behulpzaam kunnen zijn.