Wat u moet weten over het opeisen van uw legitieme portie bij onterving

Bent u als kind geheel onterfd? Dan deelt u niet mee in de erfenis. U kunt in beginsel wel aanspraak maken op uw legitieme portie, ook wel kindsdeel of wettelijk minimum genoemd. Als onterfd kind bent u geen erfgenaam. Door een beroep op uw legitieme portie wordt u dat ook niet. De legitieme portie geeft slechts recht op een geldbedrag. Een onterfd kind kan dus geen spullen opeisen.

Als u onterfd bent en daarin niet wilt berusten, dan kunt u een beroep doen op uw legitieme portie. Daarmee verkrijgt u dus een vordering in geld. Maar hoe groot is die dan?

Hoofdregel: de legitieme portie is qua waarde gelijk aan de helft van het wettelijk erfdeel dat u als kind zou hebben gekregen als u niet onterfd was. Op deze regel bestaan uitzonderingen. Een voorbeeld van de hoofdregel: als uw vader u, zijn echtgenote en twee andere kinderen achterlaat, dan zou u zonder de onterving recht hebben op  ¼ deel van de nalatenschap (ook in spullen). Uw legitieme portie bedraagt alsdan ½ * ¼ = 1/8e deel (maar dan alleen in geld). Let wel, de nalatenschap van vader betreft zijn vermogen. Dat moet eerst worden gescheiden van dat van de moeder.

De legitieme portie wordt niet alleen berekend over het saldo van de nalatenschap op datum overlijden van erflater en met bepaalde schulden van nadien. Als dat zo zou zijn, dan zou de legitieme portie immers eenvoudig te omzeilen zijn door bij leven het vermogen weg te geven. Om die reden worden bij de berekening van de legitieme portie bepaalde giften, gedaan door erflater tijdens het leven, ook in acht genomen bij de berekening van de uiteindelijke legitieme portie. Die worden bij de eigenlijke nalatenschap opgeteld. Dat totaal heet dan de legitimaire massa. Daarin wordt het breukdeel berekend.  Stel, vader had € 103.000,– op de bank, had een schuld van € 3.000,– en had bij leven € 60.000,– weggegeven via mee te rekenen giften, dan zou de legitimaire massa € 160.000,– bedragen en bij een legitiem breukdeel van 1/8e de aanspraak in beginsel € 20.000,– bedragen.

Voor het doen van een beroep op de legitieme portie geldt in beginsel een vervaltermijn van vijf jaar. Deze termijn begint te lopen vanaf het moment dat de erflater komt te overlijden. Komt u er 6 jaar later achter dat uw vader of moeder is overleden, dan kunt u dus geen beroep meer doen op de legitieme portie. Ook kan de vervaltermijn korter zijn. Zo kunnen bijvoorbeeld de erfgenamen u een termijn stellen waarbinnen u een beroep op de legitieme moet doen. Het moet daarbij gaan om een “redelijke termijn”. Wat redelijk is wordt eventueel (achteraf) door de rechter bepaald. Het onterfde kind doet er verstandig aan een dergelijke discussie te vermijden.

Er is een verschil tussen het doen van een beroep op de legitieme portie en het opeisen daarvan. Overlijdt de eerste van uw met elkaar gehuwde ouders en bent u onterfd? De hoofdregel is dat de legitieme portie pas 6 maanden na het overlijden van uw ouder opeisbaar is. Er zijn echter mogelijkheden om de opeisbaarheid uit te stellen bijvoorbeeld bij testament o.a. behoeve van de langstlevende echtgenote. Als dat is gebeurd, dan kan vaak eerst alleen maar de omvang van de aanspraak worden vastgesteld en kan geen betaling worden afgedwongen.

Een flink struikelblok in de praktijk betreft de informatie waarop de aanspraak wordt gebaseerd. Hoe weet een onterfd kind wat er was ten tijde van het overlijden en hoe weet deze welke giften moeten worden meegenomen in de berekening? Een onterfd kind heeft recht op inzage in en afschrift van alle financiële informatie die nodig is om zijn of haar aanspraak te bepalen. Welke informatie dat is houdt de gemoederen in de rechtspraak ook bezig. Voor de langstlevende voelt dit immers alsof deze gedwongen wordt rekening en verantwoording af te leggen over de levenswijze. Daar schuren de belangen over en weer.

Het berekenen en opeisen van uw legitieme portie is vaak ingewikkeld. Bij discussies naar aanleiding van een onterving kan het verstandig zijn een erfrechtadvocaat in te schakelen om u hierin bij te staan.